Bà ngoại có được quyền yêu cầu thay đổi người nuôi dưỡng cháu?

Chị Hoa (60 tuổi) gửi yêu cầu giải đáp thắc mắc sau:
“Con gái tôi và anh Tân ly hôn năm 2016, Tòa án Quận TP giao cháu Hân (8 tuổi) cho con gái tôi nuôi, năm 2018 con gái tôi kết hôn với người khác và sang Mỹ định cư nên đã thỏa thuận giao cháu Hân lại cho anh Tân nuôi và được Tòa án Quận TP công nhận sự thỏa thuận của các bên về thay đổi quyền nuôi con sau khi ly hôn. Đầu năm 2019, anh Tân gặp nạn trong lúc làm việc dẫn đến bị liệt nửa người, hiện tại anh Tân không có khả năng về kinh tế cũng như điều kiện để chăm sóc cháu Hân, tôi là bà ngoại của cháu có mang cháu về nuôi được không? Tôi phải làm gì để được nuôi cháu Hân hợp pháp?”

Pháp Luật Toàn Dân xin giải đáp thắc mắc của chị như sau:

Hôn nhân chấm dứt khi đã có Quyết định công nhận, bản án của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên về quan hệ tài sản, đặc biệt là về đứa con chung; khi một trong các bên hoặc bên thứ ba có yêu cầu thay đổi thì Tòa án vẫn phải giải quyết.

Khoản 2 điều 84 Luật HNGĐ 2014 quy định về điều kiện thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn, cụ thể là:
“a) Cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con;
b) Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.”

Trong trường hợp của chị xét thấy:
– Thứ nhất về điều kiện kinh tế, hiện tại anh Tân không còn khả năng lao động để tạo ra thu nhập nữa mà phải phụ thuộc vào người khác (có thể là bố mẹ, anh chị chăm sóc cho anh Tân );
– Thứ hai, về điều kiện sinh hoạt và sự phát triển bình thường của cháu Hân, cháu Hân hiện mới được 10 tuổi cần phải có người lớn chăm sóc, hiện anh Tân hiện bị liệt nửa người là hoàn toàn khó khăn cho việc chăm sóc cũng như nuôi dưỡng cháu Hân;
– Thứ ba, về điều kiện học tập, cháu Hân vẫn được đảm bảo điều kiện học tập bình thường vì gia đình mẹ vợ anh Tân đang sinh sống gần đó.

Chị thương cháu, muốn mang cháu Hân về nuôi dưỡng, chăm sóc là yêu cầu chính đáng. Để được pháp luật thừa nhận, chị cần làm đơn yêu cầu Tòa án thay đổi quyền nuôi con sau khi ly hôn theo căn cứ tại điểm b khoản 2 điều 84 Luật HNGĐ 2014 “trường hợp người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con” thì “cá nhân, tổ chức theo khoản 5 điều 84 Luật HNGĐ 2014 cũng có thể yêu cầu Tòa án quyết định thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn, gồm:
a) Người thân thích;
b) Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình;
c) Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em;
d) Hội liên hiệp phụ nữ.”

Tóm lại, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn được Tòa án chấp thuận khi có các căn cứ tại khoản 2 điều 84 Luật HNGĐ và khi có yêu cầu của cha, mẹ hoặc cá nhân, tổ chức quy định tại khoản 5 điều này. Đồng thời, việc yêu cầu thay đổi còn phải xem xét nguyện vọng của con nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên. Pháp luật không quy định về thời hạn yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn, nên bất kỳ khi nào có đủ điều kiện thì cha, mẹ hoặc bên thứ ba đều có thể thực thi quyền yêu cầu thay đổi của mình. Tuy nhiên, nếu người con đã có đầy đủ năng lực hành vi dân sự (từ đủ 18 tuổi trở lên) và có thể tự lập về kinh tế thì việc sống chung với ai là do người con quyết định.

Thông tin đến chị,